موقعيت جغرافيايي و ويژگيهاي طبيعي
شهرستان خلیل آباد در بخش مرکزی استان خراسان واقع شده است . این شهرستان با وسعت 5/1767 کیلومتر مربع از شمال به کاشمر ، از جنوب به گناباد و از غرب به بردسکن محدود می گردد. ناحیه مزبور در امتداد شرقی – غربی به موازات گسل درونه قرار گرفته است . مرکز این شهرستان شهر خلیل آباد بوده و ارتفاع آن از سطح دریاهای آزاد 980 متر است. شهرستان مزبور دارای 2 بخش مرکزی و شش طراز می باشد. آب و هوای این ناحیه نظیر کاشمر و بردسکن گرم و خشک می باشد و در نواحی کوهستانی آب و هوایی معتدل است.
 
پيشينه تاريخي
منطقه مسکونی خلیل آباد در قرون و سده های گذشته محدوده کوچکی را به خود اختصاص می داد که در دوران سلطنت شاه عباس صفوی بر اثر زلزله به کلی ویران شد و بعدها توسط شخصی به نام خلیل خان فرزند جلیل بیک از خاندان عرب که بر این سرزمین حکومت می کرد قلعه ای بنیان گردید و بعدها خلیل آباد نام گرفت.وجود آثار قلعه و آتشکده در کوههای شمال شرقی و قلعه دختر در کوههای شمال غربی که از تمدنی چند هزار ساله حکایت می کنند حاکی از پیشینه و غنای تاریخی این ناحیه و خلیل آباد فعلی است.
 
مسجد جامع خليل آباد
به استناد شواهد موجود پیش از این در محل مسجد جامع فعلی بنای مسجدی کهن و یک ایوانی موسوم به میان خیابان وجود داشته که بنای فعلی با الگوبرداری از مسجد جامع کاشمر در سال 1308 ق با طرح یک ایوانی و شبستان های طرفین ساخته شده و شبستان شرقی آن در سال 1313 ق تکمیل شده است. در جبهه های شرقی و غرب مسجد نیز فضاهای معماری با کاربری های متفاوتی است ایجاد گردیده است.
 
مزار ميرآباد
این بنا در روستای میرآباد از توابع بخش مرکزی و به فاصله 16 کیلومتری جنوب غرب کاشمر واقع شده است. بنیان اولیه بنا به اواخر دوره قاجار باز می گردد و اتاق های پیرامون آن بعدها توسط حاجی معمار به منظور استراحت زائرین ساخته شده است . بنای مزار میرآباد با طرح و نقشه دوازده ضلعی دارای چهار ورودی هلالی شکل می باشد و فضای داخلی بنا نیز از طاق های کم عمق با قوس هایی جناقی که تا ساقه گنبد امتداد یافته شکل گرفته است.این فضا با رسمی بندی های زیبا و نقوشی به رنگهای گوناگون تا مرکز گنبد آراسته شده است.
 
موسيقي محلي شهرستان خليل آباد
موسیقی مقامی خاص ناحیه خلیل آباد از قدمت و ارزش ویژه ای برخوردار است به نحوی که مردم این شهرستان مراسم بسیاری را به مناسبت های گوناگون نظیر اعیاد و جشن ها برگزار می کنند و همه ی این مراسم با اجرای موسیقی سنتی همراه می باشد . موسیقی مقامی در خلیل آباد با استفاده از سازهای سنتی و محلی نظیر دهل ، سرنا، دوتار و دایره اجرا می شود. به عنوان مثال پس از جمع آوری محصول مراسمی را به نام جشن خرمن بر پا می گردد و در این مراسم نواختن ساز و دهل و رقص دوره و چوب بازی رایج است.
 
بناي امام زاده قاسم ارغا (ع)
بقعه منسوب به امام زاده قاس ارغا در روستای ارغا از دهستان حومه بخش مرکزی واقع شده و بنای آن متعلق به اواخر دوران قاجار می باشد.به باور اهالی منطقه امام زاده قاسم (ع) فرزند ذکور حضرت موسی بن جعغر(ع) برادر امام رضا (ع) می باشد . این بنا دارای طرحی مستطیل شکل است و فضای داخلی آن به شکل مربعی با چهار طاق در اطراف و در ورودی و پنجره هایی مرتفع می باشد . بر روی تیزه گنبد تیزه گنبد نقاشی هایی ترسیم شده که احتمالاً تمامی گنبد را در بر می گرفته اند اما به علت مرمت های غیر کارشناسی از بین رفته است . ساختار معماری بنای مزبور دارای طاق های جناقی است و گنبد اصلی آن بر روی ساقه ای که از  گوشه سازی مربع و تبدیل آن به دایره ساخته شده استوار گشته است.
 
قلعه كهنه زنده جان
این قلعه در روستای زنده جان از توابع دهستان پائین ولایت و در فاصله 5 کیلومتری غرب شهرستان کاشمر واقع شده است . با توجه به سفالینه های پراکنده در محل قدمت این قلعه تاریخی به هزاره اول قبل از میلاد می رسد . این قلعه که با گذشت زمان به شکل تپه ای درآمده ، بیضی شکل بوده و ارتفاع آن حدود 5 متر بالاتر از زمین های اطراف می باشد.بخشی از این بنا مورد بررسی باستان شناسی قرار گرفته و در ضلع جنوبی آن آثار معماری به صورت دیواره و فضایی ورودی شناسایی شده است.
 
سوغات و ره آورد سفر

شهرستان خلیل آباد نیز مانند سایر شهرستانها دارای برخی تولیدات هنرهای سنتی و صنایع دستی هستند که جزو سوغات آن ناحیه محسوب می شوند . قالی های بافت خلیل آباد ، گلیم های الوان ، فرآورده های حصیری و پارچه های دستباف از این جمله اند.اما مهمترین فرآورده و سوغات خلیل آباد کشمش و خشکبار این منطقه است که همانند کشمش کاشمر به سراسر ایران صادر می گردد و در بهترین کشمش در زمره خود می باشد.

آب انبار هاي كندر
این آب انبارها که از دو بنای همجوار تشکیل شده اند در شهر کندر ، از توابع شهرستان خلیل آباد قرار گرفته اند . این ابنیه از جمله آثار عام المنفعه می باشند که آب انبار اولی به دستور حاجی حاتمی و به دست توانای حاج علی اصغر بنایی در حدود 70 سال پیش ساخته شده و آب انبار دیگر ده سال بعد از آن به سفارش حاج اصغر رحمانی و به دست استاد شعبان بنا گردیده است . این آب انبارها با استفاده از آجرهای 30 و 20 سانتی متری مربع شکل ساخته شده و گنبدی مخروطی بر فرازشان استوار گردیده است.پلان هر دو بنا به شکل دایره بوده و مخزن آنها از استوانه ای به عمق 10 و 5/10 متر تشکیل گردیده است.

گرمابه آقا (بهشتي)

بنای معروف به حمام آقا در بافت مرکزی شهر خلیل آباد قرار گرفته است . این بنا جزو مجموعه ابنیه تاریخی و با ارزش احداث شده در اوایل دوران پهلوی می باشد که مشتمل بر مسجد جامع کاروانسرا و دکاکین مجاور مسجد است . مطابق با وقف نامه موجود، این بنا در سال 1316 بنا گردیده است و دارای دو بخش زنانه و مردانه می باشد. حمام مردانه 15 پله و حمام زنانه 10 پله پایین تر از سطح زمین است. این حمام دارای رختکن، خزینه ، دوش ها و گرمابه ، آب انبار ، جاکفشی و نمازخانه می باشد که امروزه نیز به طور شبانه روزی فعال می باشد.
 
هنرهاي سنتي و صنايع دستي
در شهرستان خلیل آباد نیز مانند شهرستان های همجوار هنوز مشاغل سنتی و هنرهای دستی تا حدودی رواج دارند . در این میان بافت قالی و انواع فرش های پشمی با نقشه های کاسه و کوزه و ... گلیم بافی حصیربافی و پارچه های دستباف از اهمیت بیشتری برخوردارند.هم چنین از انواع مشاغل سنتی در خلیل آباد می توان به حرفه هایی مانند مسگری ، تجاری ، آهنگری و رویگری اشاره نمود.
 
مناطق كوهستاني و جاذبه هاي طبيعي خليل آباد
مناطق کوهستانی این ناحیه از دو رشته ارتفاعات اصلی تشکیل شده اند که رشته شمالی آن به نام کوهسرخ و رشته جنوبی آن شامل کوه کمربلند، برغو و فغان می باشد . اکثر رودهایی که از ارتفاعات شمالی و حتی جنوبی سرچشمه می گیرند در داخل دشت و در نزدیکی پای کوه تشکیل مخروط افکنه های کوچک و بزرگ را می دهند . از سوی دیگر ششطراز که از کاشمر به طرف خلیل آباد و بردسکن گسترش دارد در بین راه تپه ماهورهایی را تشکیل داده که از لحاظ زیبایی در نوع خود یگانه و بی نظیرند.
 
آداب و رسوم مردم خليل آباد
در شهرستان خلیل آباد هم چون سایر نقاط خراسان رضوی پخت انواع نان های محلی و سنتی رواج دارد. همچنین انواع جشن ها ، اعیاد و مناسبت های ویژه با توجه به باورهای مردم منطقه کماکان برگزار می گردد. از میان این مراسم می توان از جشن های خواستگاری، عقدخوانی، سده، چهارشنبه سوری، جشن ختنه سوران و عزاداری تاسوعا و عاشورا یاد کرد . افزون بر این در میان مردم خلیل آباد انواع بازی ها و ترانه های مربوط به آنها نظیر بازی ونه شوکافتک، کوک محله، حرنگ حرنگ و ... رایج می باشد.

 

مناظر طبيعي دشت خليل آباد

محدوده خلیل آباد ، بردسکن و کاشمر جزو حوضه آبریز کویر نمک ایران و بخشی از آن محسوب می شود که دشت کاشمر نام دارد. رودخانه ششطراز از داخل این دشت عبور می کند و سرمنشأ آن ارتفاعات شمال غربی خلیل آباد می باشد که پس از طی مسافتی حدود 60 کیلومتر وارد سد شهید مدرس در محل روستای مهدی آباد می شود.
 
سد خاكي شهيد مدرس

یکی دیگر از جاذبه های گردشگری شهرستان خلیل آباد سد خاکی شهید مدرس است که از آبریز مهمترین رودخانه منطقه که شهر خلیل آباد را تحت تأثیر مستقیم قرار می دهد و رودخانه کلاته خانم نام دارد مشروب می گردد.این رودخانه فصلی در قسمت غربی خلیل آباد دشت آبرفتی منطقه را تغذیه نموده و مابقی آن طی مسافتی طولانی وارد سد شهید مدرس در محل روستای مهدی آباد می گردد که در اطراف خود منظره ای زیبا و چشم اندازهایی بدیع را به وجود آورده است.